Obrona cywilna jest integralna częścią systemu obrony państwa, stanowi jeden z filarów przygotowania obronnego społeczeństwa i kraju. W Polsce stanowi system o sprecyzowanych zadaniach, strukturach i formach działania. Jest zespolona ze wszystkimi szczeblami administracji państwowej i samorządowej, podmiotami gospodarczymi, organizacjami społecznymi oraz całym społeczeństwem. Siłą obrony cywilnej jest powszechność, oznacza to, że wszyscy obywatele naszego kraju uczestniczą w ochronie grup ludzi, którzy znaleźli się w sytuacji zagrożenia.
Podstawowe zasady organizacji i funkcjonowania obrony cywilnej określa międzynarodowe prawo wojenne, zwłaszcza Protokół dodatkowy I z 1977 r. do Konwencji Genewskich z 1949 r. o ochronie ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych, ratyfikowany przez Polskę dopiero 19 września 1991r. jako 110 państwo. Organizację oraz zasady przygotowania i realizację zadań obrony cywilnej regulują wewnętrzne przepisy każdego kraju. Normy międzynarodowego prawa wojennego mają zastosowanie przede wszystkim w okresie trwania konfliktu zbrojnego. Według obowiązujących w Polsce unormowań prawnych, obrona cywilna jest elementem systemu obronnego kraju i stanowi kompleks przedsięwzięć o charakterze planistycznym, organizacyjnym, szkoleniowym, inwestycyjnym, materiałowo- technicznym i zaopatrzeniowym.
Pod pojęciem obrony cywilnej należy rozumieć zapewnienie bezpieczeństwa ludziom, ich mieniu i środowisku przed wypadkami i klęskami każdego rodzaju. Cele obrony cywilnej są zawarte w artykule 137 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r.
W okresie pokoju obrona cywilna współuczestniczy w ochronie ludności i środowiska naturalnego przed nagłymi i rozległymi zagrożeniami powstałymi w wyniku działania sił przyrody lub awarii obiektów technicznych, szczególnie przed tymi, które powodują skażenia toksycznymi środkami przemysłowymi, skażenia promieniotwórcze oraz katastrofalne pożary, zatopienia, huragany itp., organizuje system wczesnego ostrzegania i przygotowuje ludność do powszechnej samoobrony.
W razie wojny obrona cywilna ma na celu ochronę ludności, zakładów pracy, urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury oraz ratowania poszkodowanych i udzielanie im pomocy.
Centralnym organem właściwym w sprawach obrony cywilnej jest Szef Obrony Cywilnej Kraju, którego na wniosek Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji powołuje prezes Rady ministrów. Terenowymi organami obrony cywilnej w administracji rządowej i samorządowej są wojewodowie, starostowie, wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast jako szefowie obrony cywilnej województw, powiatów, miast i gmin. Do zakresów ich działania należy kierowanie oraz koordynowanie przygotowań i realizacji przedsięwzięć obrony cywilnej przez instytucje państwowe i samorządowe, podmioty gospodarcze i inne jednostki organizacyjne działające na ich terenie.
Za podstawę działania systemu antykryzysowego i systemu ratowniczego w naszym kraju przyjęto podział na trzy poziomy. Podstawowy poziom wykonawczy jest to poziom powiatu, na którym praktycznie realizuje się przygotowane wcześniej plany awaryjne. Wyższym poziomem wykonawczym - wspomagającym i koordynującym - jest poziom wojewódzki, a wreszcie trzecim- poziom krajowy, czyli centralny.
Żelazną zasadą reagowania kryzysowego jest podział kompetencji w zakresie zarządzania i koordynacji działaniami ratowniczymi. Największą rolę w bezpośrednim zarządzaniu lub kierowaniu działaniami antykryzysowymi odgrywa najniższy poziom administracji - gminy, a następnie powiatu. Jeśli chodzi o działanie ratownicze, to podstawowym ogniwem jest tu powiat, dopiero potem województwo, którego rola sprowadza się do koordynowania i wspomagania działań ratowniczych.
